UWAGA: wygenerowane przy pomocy Google AI Gemini
► DEFINICJE OFICJALNE
1. zdolność myślenia, bystrość umysłu (SJP PWN; Słownik Doroszewskiego)
2. umiejętność właściwego ocenienia sytuacji i odnalezienia się w niej (WSJP PAN)
► INFORMACJE RÓŻNE
Pomyślunek to potoczne określenie zdolności trzeźwego myślenia, bystrości umysłu oraz umiejętności praktycznego radzenia sobie w różnych sytuacjach. [1, 2]
Główne cechy i znaczenie:
Definicja: Zdolność szybkiego oceniania sytuacji, spryt i zdrowy rozsądek.
Styl: Słowo ma charakter potoczny.
Synonimy: Rozum, spryt, zaradność, roztropność, „olej w głowie”. [1, 2, 3, 4]
Oto typowe, codzienne przykłady użycia słowa „pomyślunek” w zdaniach, które dobrze oddają jego potoczny charakter:
Trzeba mieć trochę pomyślunku, żeby tak zaparkować samochód i nie zablokować innych.
Zrobił to bez żadnego pomyślunku i teraz musimy wszystko poprawiać.
Chłopak ma dobry pomyślunek do interesów, na wszystkim potrafi zarobić.
Konstrukcje z przeczeniem (bardzo częste)
Robisz to bez pomyślunku, pomyśl najpierw, zanim coś utniesz!
Za grosz nie masz pomyślunku! Jak mogłeś zostawić otwarte drzwi?
W odniesieniu do sprytu i zaradności
Weź to zrób z pomyślunkiem, tak żeby starczyło nam materiału na resztę remontu.
To była trudna awaria, ale dzięki jego pomyślunkowi szybko udało się ją naprawić.
► HISTORIA
Słowo „pomyślunek” to rodzimy, typowo polski twór słowotwórczy, którego historia wiąże się bezpośrednio z ewolucją czasownika myśleć. [1, 2]. Oto jak historycznie i językowo kształtowało się to określenie:
U podstaw tego słowa leży prasłowiański rdzeń mysliti, który dał początek polskiemu czasownikowi myśleć. [1]
Poprzez dodanie przedrostka po- powstał czasownik pomyśleć (oznaczający czynność dokonaną, ukierunkowaną na cel).
Następnie od tego czasownika utworzono rzeczownik za pomocą rzadziej dziś spotykanego, ale bardzo tradycyjnego przyrostka -unek (tak samo jak szacować -> szacunek, pocałować -> pocałunek, czy ratować -> ratunek). [1]
2. Kiedy słowo pojawiło się w źródłach?
Jak podaje Wielki słownik języka polskiego PAN, słowo to zaczęło wyraźniej pojawiać się w druku w drugiej połowie XIX wieku (jedne z pierwszych odnotowanych zapisów pochodzą z okolic 1885 roku z pism skierowanych do ludności miejskiej i wiejskiej, np. w tygodniku „Zorza”). [1]
3. Zmiana charakteru słowa
Choć konstrukcja z przyrostkiem -unek brzmi dość formalnie (porównaj: stosunek, wizerunek), „pomyślunek” od samego początku rozwijał się w kierunku języka potocznego i ludowego. Służył jako proste, obrazowe określenie na tzw. „chłopski rozum”, czyli praktyczną mądrość życiową, spryt i umiejętność radzenia sobie w codziennych sytuacjach. [1, 2, 3, 4] Współcześnie słownikowo definiuje się go jako potoczną „zdolność myślenia, bystrość umysłu” lub „umiejętność właściwego ocenienia sytuacji i odnalezienia się w niej”. [1, 2]
► SYNONIMY
Oto zestawienie najciekawszych synonimów i bliskoznaczników słowa „pomyślunek”, podzielone na wyrażenia potoczne (takie jak sam pomyślunek) oraz te bardziej oficjalne:
Olej w głowie – np. Trzeba mieć trochę oleju w głowie, żeby to ogarnąć.
Głowa na karku – np. To zaradny chłopak, ma głowę na karku.
Chłopski rozum – czyli prosta, życiowa logika, np. Weź to na chłopski rozum.
Spryt / Łeb – np. Ma łeb do takich interesów.
Słowa bardziej oficjalne i neutralne
Zaradność – odnosi się do życiowego aspektu pomyślunku.
Bystrość / Rozsądek – wskazują na sprawność intelektualną i logiczne myślenie.
Inteligencja praktyczna – naukowe określenie na to, co potocznie nazywamy pomyślunkiem.
Rozwaga – gdy pomyślunek oznacza robienie czegoś z namysłem, a nie bezmyślnie.
► HASŁA W KRZYŻÓWKACH
pomyślunek » błyskotliwość
pomyślunek » bystrość
pomyślunek » bystrość umysłu
pomyślunek » bystrość umysłu potocznie
pomyślunek » bystrość umysłu, zdolność logicznego myślenia (potocznie)
pomyślunek » cechuje osobę bystrą i inteligentną
pomyślunek » chłopski rozum
pomyślunek » dalekowzroczność
pomyślunek » dojrzałość
pomyślunek » dorzeczność
pomyślunek » dowcip
pomyślunek » efektowność
pomyślunek » energia
pomyślunek » energia, mózg
pomyślunek » erudycja
pomyślunek » esprit
pomyślunek » fantazja
pomyślunek » filozof
pomyślunek » geniusz
pomyślunek » głowa
pomyślunek » główka
pomyślunek » imaginacja
pomyślunek » indywidualność
pomyślunek » inicjatywa
pomyślunek » intelekt
pomyślunek » inteligencja
pomyślunek » inwencja
pomyślunek » inwencja twórcza
pomyślunek » kiepeła
pomyślunek » koncept
pomyślunek » kreatywność
pomyślunek » logiczność
pomyślunek » logika
pomyślunek » logika rozumowania
pomyślunek » lotność
pomyślunek » lotność, orientacja, dowcip
pomyślunek » łeb
pomyślunek » łepetyna
pomyślunek » mądrość
pomyślunek » mądrość życiowa
pomyślunek » mózg
pomyślunek » myśl
pomyślunek » nieszablonowość
pomyślunek » nowatorstwo
pomyślunek » obrotność
pomyślunek » odkrywczość
pomyślunek » odpowiedzialność
pomyślunek » olej w głowie
pomyślunek » opamiętanie
pomyślunek » orientacja
pomyślunek » oryginalność
pomyślunek » ostrożność
pomyślunek » pojętność
pomyślunek » polot
pomyślunek » pomysłowość
pomyślunek » pomysły
pomyślunek » powściągliwość
pomyślunek » przedsiębiorczość
pomyślunek » przedsiębiorczość, obrotność
pomyślunek » przemyślność
pomyślunek » przemyślność, wyobraźnia
pomyślunek » przenikliwość
pomyślunek » przezorność
pomyślunek » przytomność
pomyślunek » przytomność, wyobraźnia
pomyślunek » racjonalizm
pomyślunek » racjonalność
pomyślunek » rezolutność
pomyślunek » rozmach
pomyślunek » rozmysł
pomyślunek » rozsądek
pomyślunek » roztropność
pomyślunek » rozum
pomyślunek » rozumek
pomyślunek » rozumność
pomyślunek » rozwaga
pomyślunek » rzeczowość
pomyślunek » rzutkość
pomyślunek » sens
pomyślunek » sensowność
pomyślunek » skrzydła fantazji
pomyślunek » spryt
pomyślunek » spryt, wyobraźnia
pomyślunek » stateczność
pomyślunek » szare komórki
pomyślunek » szerokie horyzonty
pomyślunek » świeżość
pomyślunek » talent
pomyślunek » trzeźwość
pomyślunek » uczoność
pomyślunek » umiarkowanie
pomyślunek » umysł
pomyślunek » umysłowość
pomyślunek » wiedza
pomyślunek » wynalazczość
pomyślunek » wyobraźnia
pomyślunek » zapobiegliwość
pomyślunek » zapobiegliwość, mądrość życiowa
pomyślunek » zaradność
pomyślunek » zaradność, rzutkość
pomyślunek » zastanowienie
pomyślunek » zdolność logicznego myślenia, bystrość umysłu (potocznie)
pomyślunek » zdolność myślenia
pomyślunek » zdolność rozumowania, bystrość umysłu (potocznie)
pomyślunek » zdolność, bystrość umysłu
pomyślunek » zdrowy rozsądek
pomyślunek » zmysły
pomyślunek » zmyślność
pomyślunek » zręczność
pomyślunek » zrównoważenie
pomyślunek » żywość umysłu
definicje potoczne:
pomyślunek » bystrość umysłu, myślenie
pomyślunek » bystrość, orientacja
pomyślunek » inteligencja, bystrość, błyskotliwość
pomyślunek » inwencja, imaginacja, fantazja
pomyślunek » koncept, logika, wyobraźnia
pomyślunek » olej w głowie, zdrowy rozsądek
pomyślunek » polot, spryt, talent
pomyślunek » potocznie główka
pomyślunek » potocznie o zdolności rozumowania, bystrości umysłu
pomyślunek » potocznie: bystrość umysłu, zdolność logicznego myślenia
pomyślunek » potocznie: zdolność logicznego myślenia, bystrość umysłu
pomyślunek » potocznie: zdolność rozumowania, bystrość umysłu
pomyślunek » przenikliwość, przemyślność, pomysłowość
pomyślunek » rozum, rozumność, rozwaga
pomyślunek » szerokie horyzonty, żywość umysłu
pomyślunek » zdolność myślenia, bystrość umysłu
Źródło:
https://krzyzowka.net/haslo-do-krzyzowki/pomy%C5%9Blunek#main
.